Debaty sejmoweXIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie programu oszczędnościowego w oświacie zalecanego placówkom oświatowo-wychowawczym przez Kuratorium Oświaty w Lublinie

   Odpowiadając na interpelację pani poseł Izabelli Sierakowskiej w sprawie programu oszczędnościowego w oświacie, zalecanego szkołom i placówkom przez Kuratorium Oświaty w Lublinie (pismo Kancelarii Sejmu RP Nr SPS-0202-818/98 z dnia 16 lipca br.), uprzejmie informuję:    1. Corocznie w budżecie państwa wyodrębniane są środki na finansowanie skutków podwyżek wynagrodzeń pracowników zatrudnionych w jednostkach państwowej sfery budżetowej, w tym także pracowników zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez organy administracji rządowej. W odniesieniu do oświaty środki te kalkulowane są łącznie dla wszystkich pracowników szkół i placówek, przy czym w planie nie wyodrębnia się osobno środków na sfinansowanie skutków podwyżek płac nauczycieli oraz podwyżek płac pracowników administracyjnych i obsługi. Przez cały czas obowiązuje zasada łącznego bilansowania skutków podwyżek płac obu grup pracowników. Jeżeli podwyżka wynagrodzeń w jednej z ww. grup pracowniczych programowana jest - w konsultacji ze związkami zawodowymi - na poziomie przekraczającym założenia planu, automatycznie ogranicza to pulę środków na podwyżkę wynagrodzeń drugiej grupy pracowników, a wyrównanie zaistniałych różnic może mieć miejsce dopiero przy następnej waloryzacji płac.    2. Taka właśnie sytuacja zaistniała w 1998 r. Podczas negocjacji podjętych w I kwartale br. ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli przedstawiciele wszystkich związków wywierali duży nacisk na zwiększenia stawek wynagrodzeń osobowych nauczycieli w stopniu wyższym, niż dopuszczały to limity wyznaczające skalę środków budżetowych przeznaczonych na sfinansowanie podwyżek płac w oświacie. Dysponując środkami umożliwiającymi podwyżkę wynagrodzeń osobowych pracowników oświaty łącznie o 10,7%, pod naciskiem strony związkowej przyjęto, że stawki wynagrodzeń zasadniczych nauczycieli ulegną zwiększeniu średnio o 12,7%, a dodatków określonych w stawkach kwotowych i wynagrodzeń za czynności dodatkowe o 10%.    Obie strony miały zatem świadomość, że:    a) stopień podwyżek wynagrodzeń osobowych nienauczycieli będzie musiał być relatywnie nieco niższy,    b) od organów prowadzących szkoły oczekiwać się będzie podejmowania różnych działań zapewniających zbilansowanie wydatków niezbędnych do poniesienia w 1998 r. z łączną pulą środków zaplanowanych na wynagrodzenia osobowe (plan bazowy + środki na podwyżkę płac).    3. Nie podzielam zatem opinii pani poseł Izabelli Sierakowskiej, że ˝nie jest realizowana ustawa budżetowa na rok 1998˝. Wszystkie środki zaplanowane w tegorocznym budżecie państwa na wynagrodzenia osobowe pracowników oświaty są przeznaczone na poniesienie wydatków realizowanych w omawianym zakresie. Wyższej od założonej w planie podwyżce wynagrodzeń nauczycieli muszą towarzyszyć działania wspomniane w pkt. 2, polegające na łącznym bilansowaniu wydatków możliwych do realizacji w omawianym zakresie. Rząd nie dysponuje rezerwą, która mogłaby być spożytkowana na dofinansowanie oświaty. Nie wydaje się także możliwe nowelizowanie z tego tytułu ustawy budżetowej.    Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące problemu przedstawionego w interpelacji pani poseł I. Sierakowskiej omówiłem w piśmie skierowanym przeze mnie do prezesa Związku Nauczycielstwa Polskiego, którego odpis przekazuję w załączeniu.    Podsekretarz stanu    Andrzej Karwacki    Warszawa, dnia 7 sierpnia 1998 r.    Załącznik do odpowiedzi    W nawiązaniu do pisma z dnia 1 lipca 1998 r. Nr ZSZ/0100/1/98, w którym Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego domaga się wycofania lub anulowania pisma skierowanego do wojewodów 19 czerwca br., pozwalam sobie przedstawić następujące stanowisko:    1. Wielkość środków na podwyżkę płac dla pracowników oświaty określiła ustawa budżetowa na rok 1998 oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 24 marca 1998 r. w sprawie częściowego podziału środków i limitów na podwyżki wynagrodzeń w 1998 r. pracowników cywilnych państwowej sfery budżetowej (DzU nr 39, poz. 227). Ustawa budżetowa zakłada, że średnioroczne wynagrodzenie (wraz z zakładowym funduszem nagród) w 1998 r. wzrośnie o 2% ponad prognozowany wskaźnik inflacji założony w wysokości 11%, zapewniając w ten sposób dopełnienie do 13% wzrostu wynagrodzeń ponad wzrost z tytułu obligatoryjnego przyrostu wypłat z rocznego zakładowego funduszu nagród (tzw. trzynastka) oraz skutków poniesionych z tytułu podwyżki w roku poprzednim od 1 kwietnia 1997 r. (wyższego poziomu wynagrodzeń w I kwartale br. w porównaniu z tym okresem w roku ubiegłym).    W toku trzymiesięcznych negocjacji ze związkami zawodowymi, w tym ze Związkiem Nauczycielstwa Polskiego, rozpoznawano szereg wariantów realizacji podwyżek. Wśród nich były warianty robocze, szczególnie forsowane przez stronę związkową, znacząco przekraczające warunki określone w ustawie budżetowej, a zatem nie posiadające pokrycia finansowego.    Ostateczny wariant podziału wszystkich środków przewidzianych na podwyżki w 1998 r. w dziale: Oświata i wychowanie został przedstawiony w rozporządzeniu ministra edukacji narodowej z dnia 25 marca 1998 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie wynagradzania nauczycieli (DzU nr 39, poz. 229) oraz rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 3 kwietnia 1998 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie zasad wynagradzania za pracę i przyznawania innych świadczeń dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w szkołach i placówkach oświatowych prowadzonych przez organy administracji rządowej (DzU nr 45, poz. 281).    Podstawą dla przyjęcia powyższego wariantu realizacji podwyżki wynagrodzeń były: założenia określone w ustawie budżetowej, dane dotyczące faktycznego zatrudnienia pracowników oświaty w szkołach prowadzonych przez wojewodów według stanu na dzień 10 września 1997 r., postulaty strony związkowej.    Przyjęte warunki wprowadzenia podwyżki wynagrodzeń przewidywały wzrost wynagrodzeń zasadniczych nauczycieli i dodatków naliczanych procentowo od tych wynagrodzeń o 12,7%, natomiast dodatków określonych w stawkach kwotowych i wynagrodzeń za czynności dodatkowe o 10%. W podobnej wysokości jak dla nauczycieli podwyższone zostały również stawki wynagrodzeń pracowników szkół i placówek nie będących nauczycielami, tzn. od około 13% w stawkach minimalnych do 10% w stawkach maksymalnych. Przeciętny wzrost wynagrodzeń pracowników oświaty powinien - zgodnie z założeniami - ukształtować się w wysokości 99,9 zł za na 1 etat faktyczny, w tym nauczycieli 111,1 zł i nienauczycieli 74,07 zł.    Przyjęty wariant realizacji podwyżek gwarantuje średnioroczny wzrost wynagrodzeń dla pracowników oświaty w wysokości przyjętej w ustawie budżetowej. Wdrożenie tak określonych - wyższych od założonych w ustawie budżetowej - podwyżek płac nauczycieli, o co zdecydowanie zabiegały związki zawodowe, od początku obligowało do zachowania wysokiej dyscypliny budżetowej, a przede wszystkim racjonalizacji stanu zatrudnienia i ograniczenia liczby godzin ponadwymiarowych.    2. Wstępne rozliczenie skutków wdrożenia podwyżek wynagrodzeń, dokonane w maju br., wskazuje, że we wszystkich składnikach wynagrodzenia, w tym także wypłacanych nieperiodycznie, wymagalnych do końca roku kalendarzowego, podwyżka dla nauczycieli wyniosła 134,35 zł średnio na jednego zatrudnionego, tj. o 23,25 zł więcej niż planowano. Podnosi to średnie wynagrodzenie nauczycieli z okresu przed podwyżką z 1070,10 zł (z wypłatami nieperiodycznymi) do 1204,45 zł (również z wypłatami nieperiodycznymi) po podwyżce. Z powyższego wynika faktyczny wzrost przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia nauczycieli o 12,55%. W skali średniorocznej prognozuje to wzrost wynagrodzenia znacząco przekraczający 2,5% powyżej przewidywanego wskaźnika inflacji.    Przekroczenie zaplanowanego wzrostu podwyżek wynagrodzeń dla nauczycieli z oczywistych względów zaangażowało większe niż planowano środki na sfinansowanie tych podwyżek. Automatycznie spowodowało to trudności w zbilansowaniu środków niezbędnych na podwyżki dla pracowników szkół i placówek nie będących nauczycielami. Każdy bowiem wzrost średniego wynagrodzenia nauczycieli o 10 zł powoduje zmniejszenie średniego wynagrodzenia nienauczycieli o 23 zł.    W kwietniu br., po otrzymaniu sygnałów z kilku województw o trudnościach w zbilansowaniu środków na podwyżki wynagrodzeń, zdecydowałem zwrócić się z prośbą do wojewodów o spowodowanie wypłacenia pracownikom nie będącym nauczycielami zaliczkowo na poczet podwyżki ok. 50 zł miesięcznie - do czasu ostatecznego rozliczenia podwyżki dla nauczycieli. Analiza rozliczeń wprowadzenia podwyżek pozwoliła na ostateczne uregulowanie warunków pracy i wynagrodzenia pracowników niepedagogicznych, stąd też w piśmie z dnia 19 czerwca br. zaapelowano do wojewodów o zobowiązanie kuratorów oświaty oraz dyrektorów szkół i placówek do podpisania i wręczenia nowych angaży płacowych przewidujących podwyżkę wynagrodzeń w wysokości co najmniej 50 zł na jednego pracownika niepedagogicznego od dnia 1 kwietnia 1998 r.    3. Zawarte w państwa piśmie stwierdzenia o łamaniu prawa, niekompetencji i beztrosce Ministerstwa Edukacji Narodowej nie mogą być przede mnie przyjęte. Konstytucyjnym obowiązkiem ministra edukacji narodowej jest przestrzeganie prawa, w tym ustawy budżetowej. Z tego powodu jestem zobowiązany podejmować wszelkie niezbędne działania, które przestrzeganie prawa zapewniają. Pismo Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 19 czerwca br. ma właśnie taki charakter. Pan minister Andrzej Karwacki, przedstawiając analizę sytuacji po wdrożeniu podwyżek, zwrócił się do wojewodów z apelem o podjęcie wszelkich możliwych działań prowadzących do zbilansowania środków na wynagrodzenia lub przynajmniej maksymalnego ograniczenia niedoborów w tym zakresie. Chodzi jednak o wszelkie możliwe działania zgodne z prawem. Powyższy apel nie jest skierowany przeciwko komukolwiek, w szczególności przeciwko nauczycielom. Apel ten jest wyrazem troski kierownictwa resortu o zbilansowanie podwyżki wynagrodzeń dla pozostałych pracowników oświaty i o zabezpieczenie waloryzacji dla tej grupy pracowników w wysokości co najmniej 50 zł na jednego pracownika.    Pragnę jednocześnie podkreślić, iż instrumenty zmierzające do zbilansowania środków na wynagrodzenia, przedstawione w piśmie z dnia 19 czerwca br., mają charakter propozycji i w przypadku wystąpienia w danym województwie innych możliwości zlikwidowania niedoborów środków nie muszą zostać uruchomione.    4. Zarząd Główny Związku Nauczycielstwa Polskiego wzywa mnie do rzetelnego rozliczenia środków budżetowych przeznaczonych na podwyżki płac pracowników oświaty. W całości przyjmuję to wezwanie. Oszacowanie rzeczywistych kosztów wszystkich zadań w zakresie kształcenia i wychowania oraz zapewnienie odpowiednich środków budżetowych na ich realizację jest jednym z podstawowych warunków reformy systemu edukacji. Rozliczenie skutków wdrożenia podwyżek ujawniło, że jedną z przyczyn trudności w zbilansowaniu środków na tegoroczne podwyżki jest wzrost zatrudnienia nauczycieli, utrzymanie się, a nawet przekroczenie dotychczasowej liczby godzin ponadwymiarowych, a także przekroczenie planu wynagrodzeń osobowych w 1997 r. o 2,3% w skali kraju. W niektórych województwach przekroczenia te zbliżyły się do 10%. Wskazuje to, że trudności we wdrożeniu podwyżek w roku 1998 nie są prostym skutkiem nieodpowiedzialności i niekompetencji obecnych urzędników Ministerstwa Edukacji Narodowej, lecz efektem zaniedbań popełnionych w latach ubiegłych oraz wyjątkowo skomplikowanego systemu wynagradzania nauczycieli.    Przestawiając powyższe stanowisko, proszę o jego przyjęcie. Równocześnie wyrażam nadzieję, iż w drodze rozmów i konsultacji uda się znaleźć rozwiązania pozwalające uniknąć konfliktów społecznych, co jest szczególnie ważne z uwagi na zaawansowane prace związane z reformą systemu edukacji, w której wdrożeniu przewiduję ogromną rolę nauczycieli oraz szansę na ich awans zawodowy i finansowy.    Minister    Mirosław Handke    Warszawa, dnia 13 lipca 1998 r.