Debaty sejmoweXIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie prawnych aspektów funkcjonowania izb wytrzeźwień w Polsce w świetle projektowanych zmian ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi

   Interpelacja pana posła Bogdana Lewandowskiego związana jest z pracami sejmowymi nad projektem ustawy o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi i złożonej w toku tych prac opinii Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka dotyczącej prawnych aspektów funkcjonowania izb wytrzeźwień w Polsce w świetle projektowanych zmian ustawy.    W dniu 1 marca 2001 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz ustawy o opłacie skarbowej. Istota interpelacji sprowadza się do końcowego pytania, a mianowicie jakie jest stanowisko rządu wobec rozwiązań proponowanych przez Helsińską Fundację Praw Człowieka. W przedstawionej sytuacji koniecznym się staje bodaj skrótowe wskazanie propozycji Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka.    Abstrahując od wstępnej tezy fundacji, jakoby izby wytrzeźwień były instytucją zbędną, której to tezy projektodawcy ustawy nie przyjęli, należy wskazać, że w projekcie ustawy - w zasadzie - zostały zrealizowane rozwiązania sugerowane w opinii fundacji.    I tak: Wydaje się, że wystarczająco wyraźnie określony został w art. 40 ust. 1 cel organizowania i prowadzenia izb wytrzeźwień. Jak wynika z brzmienia tego przepisu, celem tym jest nie tylko konieczność zapewnienia porządku publicznego, ale również ochrona życia i zdrowia osób w stanie nietrzeźwym, a także innych osób, których życiu lub zdrowiu zagrażają osoby nietrzeźwe.    Niewątpliwie trafne są uwagi zarówno pana posła, jak i Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, dotyczące tzw. zasady proporcjonalności środków użytych wobec osób w stanie nietrzeźwości. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wskazania wynikające z niekorzystnego dla Polski wyboru Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, zawarte w wyroku z dnia 4 kwietnia 2000 r. w sprawie Witolda Litwy przeciwko Polsce, sprowadzające się do stwierdzenia, że właściwe organy umieszczając Witolda Litwę w izbie wytrzeźwień, bez rozważenia środków alternatywnych, zastosowały środek nieadekwatny (za surowy) do zaistniałej sytuacji, przez co naruszony został art. 5 § 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka - obligują do wnikliwej oceny konkretnej sytuacji i stosowania środka najbardziej adekwatnego w danej sytuacji.    Myśl taka wynika z treści art. 40 ust. 1, gdzie zastosowana została gradacja i kolejność placówek, do których mogą być doprowadzone osoby nietrzeźwe. Chodzi tu kolejno o: izbę wytrzeźwień, zakład opieki zdrowotnej lub inną właściwą placówkę wskazaną przez jednostkę samorządu terytorialnego albo doprowadzenie do miejsca zamieszkania lub pobytu. Sam zaś tryb doprowadzania i przyjmowania osób nietrzeźwych do izb wytrzeźwień, jednostek policji i innych placówek określony zostanie przez ministra właściwego do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych, w drodze rozporządzenia (art. 42 ust. 6).    Nie oznacza to jednak, aby w ustawie nie mógł być wyeksponowany obowiązek każdorazowego rozważenia możliwości zastosowania wobec zatrzymanej osoby nietrzeźwej łagodniejszego środka niż umieszczenie w izbie wytrzeźwień.    W kwestii zażalenia do sądu zauważyć należy, że zażalenie, jak to wynika z treści przepisu art. 40 ust. 3b, należy wnieść niezwłocznie, a w każdym razie nie później niż w terminie 7 dni od daty doprowadzenia lub zatrzymania, skoro w tym terminie (7 dni od daty doprowadzenia lub zatrzymania) zażalenie ma być przekazane sądowi rejonowemu do rozpoznania, w trybie określonym przez przepisy Kodeksu postępowania karnego. Jednakże dla pełnej jasności regulacji w tym zakresie, celowe byłoby wyraźne określenie terminu do wniesienia zażalenia. Podobnie sprawa ma się, jeśli chodzi o obowiązku pouczenia osoby doprowadzonej w trybie art. 40 ust. 3a o prawie do wniesienia zażalenia oraz o obowiązek sporządzania protokołu zatrzymania.    W sprawie odszkodowania za niesłuszne zatrzymanie w izbie wytrzeźwień należy zauważyć, że kwestia ta nie wymaga dodatkowej regulacji w omawianej nowelizacji ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z następujących względów:    W obowiązującym stanie prawnym osoba niesłusznie zatrzymana w izbie wytrzeźwień może dochodzić odszkodowania, tj. naprawienia szkody majątkowej wyrządzonej wskutek niesłusznego zatrzymania, na zasadach ogólnych, na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego (odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną czynem niedozwolonym).    Niezależnie od tego pokrzywdzony może żądać, żeby osoba, która dopuściła się naruszenia jej dobra osobistego - wolności, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jej skutków (art. 24 § 1 K.c.) oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny (art. 24 § 1, art. 445 § 2 i art. 448 K.c.).    Dochodzenie określonych roszczeń następuje w postępowaniu cywilnym uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania cywilnego.    Zastosowanie środków przymusu wobec osób przyjętych do izby wytrzeźwień zostało wystarczająco uregulowane w art. 42 ust. 1-4. W przepisach tych określone są zarówno warunki, w których może być zastosowany przymus bezpośredni, jak i zdefiniowane zostały formy przymusu bezpośredniego, tj. przytrzymywanie i unieruchomienie.    Sugestia, aby w omawianej ustawie przyjęte zostało rozwiązanie analogiczne do zastosowanego w art. 18 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego, nie wydaje się trafna, gdyż w odniesieniu do osób przyjętych do izby wytrzeźwień, potrzeba zastosowania przymusu bezpośredniego wynikać może już we wcześniejszych fazach zachowań agresywnych, stwarzających zagrożenie dla życia lub zdrowia własnego lub innej osoby, a nie dopiero wtedy, gdy osoby te już dopuszczają się zamachu przeciwko życiu lub zdrowiu własnemu albo innej osoby.    Sekretarz stanu    Janusz Niedziela    Warszawa, dnia 28 marca 2001 r.