Debaty sejmoweXIV Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie wniosków związanych z krytyczną oceną funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości w Raporcie Okresowym Komisji Europejskiej z postępów Polski na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej

   Szanowny Panie Marszałku! W odpowiedzi na interpelację posła Kazimierza Michała Ujazdowskiego w sprawie oceny funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości zawartej w Raporcie okresowym Komisji Europejskiej z postępów Polski na drodze do członkostwa w Unii Europejskiej uprzejmie informuję, co następuje:    Raport okresowy z dnia 13 grudnia 2001 r. omawia polski wymiar sprawiedliwości w ramach politycznych kryteriów uzyskania członkostwa. Przede wszystkim należy wskazać, że już w 1997 r. komisja stwierdziła, że Polska kryteria te spełnia. Stwierdzenie to dotyczy również wymiaru sprawiedliwości, w szczególności jego niezależności i niezawisłości sędziowskiej.    Raport istotnie wskazuje na zagrożenie prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości przez korupcję. Dane dotyczące postępowań karnych o uchylenie immunitetu sędziowskiego w związku z przekupstwem biernym nie wskazują jednak, by korupcja w wymiarze sprawiedliwości była zjawiskiem endemicznym, istotnie zagrażającym funkcjonowaniu instytucji wymiaru sprawiedliwości. Jest oczywiste, że ˝ciemna liczba˝ przestępstw jest w tym wypadku trudna do określenia. Badania nad zjawiskiem korupcji koncentrują się raczej na społecznym odbiorze zjawiska niż na jego rzeczywistym rozmiarze i kształcie. Ministerstwo Sprawiedliwości dostrzega istnienie problemu i widzi konieczność podejmowania działań o charakterze prewencyjnym i represyjnym w tym zakresie. W odniesieniu do wymiaru sprawiedliwości kroki te muszą być szczególnie przemyślane, tak by nie naruszały autonomii sądów i niezawisłości sędziowskiej.    Raport komisji nie identyfikuje źródeł korupcji w wymiarze sprawiedliwości. Raport nie zajmuje się również realizacją konstytucyjnych zasad niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądownictwa w kontekście korupcji, a raczej wpływem gwarantującego niezawisłość sędziowską immunitetu na możliwość oceny rozmiaru korupcji w wymiarze sprawiedliwości.    Szczególne zastrzeżenia komisji budzi niejawność postępowań o uchylenie immunitetu. Należy jednak podkreślić, iż właśnie w tym zakresie z dniem 1 października ubiegłego roku zmienił się stan prawny wraz z wejściem w życie nowej ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (DzU nr 98, poz. 1070, z późn. zm.). Zgodnie z art. 116 § 6 w związku z art. 110 § 2 tej ustawy postępowanie w sprawie uchylenia immunitetu sędziowskiego jest obecnie jawne, a w razie wyłączenia jawności (co może nastąpić jedynie ze względu na moralność, bezpieczeństwo państwa i porządek publiczny oraz ze względu na ochronę życia prywatnego stron lub inny ważny interes prywatny) orzeczenie ogłaszane jest publicznie.    Należy również wskazać, że wymieniona wyżej ustawa powierzyła wykonywanie funkcji sądów dyscyplinarnych w I instancji sądom apelacyjnym, co powinno przyczynić się niewątpliwie do skrócenia czasu postępowań dyscyplinarnych i ich większej jawności.    Komisja nie sugeruje w raporcie ograniczenia immunitetu. Sugestii takiej nie zawiera również wspólne stanowisko Unii Europejskiej z dnia 14 listopada 2001 r.    Za istotne narzędzie antykorupcyjne należy uznać obowiązek składania przez sędziów oświadczeń majątkowych oraz mechanizm ich analizowania wynikający z art. 87 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych.    Mimo iż raport okresowy nie wskazuje źródeł korupcji w wymiarze sprawiedliwości, działania zmierzające do usprawnienia funkcjonowania sądów powinny być postrzegane również w perspektywie prewencji korupcji.    W celu poprawy sytuacji w sądach, do których wpływa największa ilość spraw i w których jednocześnie występują braki etatów sędziowskich, referendarskich i administracyjnych, podjęto następujące działania:    - powołany został zespół do opracowania projektu zmian przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia, które usprawnią rozpoznawanie tej kategorii spraw,    - przeprowadzane są wizytacje, których przedmiotem jest kontrola nadzoru prezesów nad działalnością administracyjną sądów,    - w przygotowywanym projekcie regulaminu wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych zawarto bardziej precyzyjne przepisy regulujące kolejność kierowania przez przewodniczących wydziałów spraw do rozpoznania oraz kontroli postępowania w tzw. sprawach starych.    W roku bieżącym przewiduje się wydanie rozporządzenia na podstawie art. 38 § 5 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, którego celem jest wzmocniene nadzoru administracyjnego nad sądami powszechnymi. Podejmowane działania mające na celu ogólne podniesienie sprawności sądownictwa przyczynią się do ograniczenia jednego z możliwych źródeł korupcji w wymiarze sprawiedliwości.    Na koniec należy dodać, że korupcja jest zjawiskiem ponadsektorowym, wykraczającym poza ramy jednego czy nawet kilku obszarów i podejście do jego zwalczania powinno mieć charakter całościowy. Takie stanowisko reprezentuje także Komisja Europejska. Dlatego we wspomnianym wyżej planie działania przewiduje się opracowanie kompleksowej horyzontalnej strategii antykorupcyjnej. Jak wynika z dokumentu, wiodącą rolę przy jej przygotowywaniu ma odegrać Ministerstwo Finansów oraz Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, ale Ministerstwo Sprawiedliwości - co oczywiste - także włączy się do tego przedsięwzięcia.    Z wyrazami szacunku    Podsekretarz stanu    Sylweriusz Królak    Warszawa, dnia 7 marca 2002 r.